МЕКТЕП РЭКЕТИ –ЖАЛПЫ КООМЧУЛУКТУН КӨЙГӨЙҮ

Акыркы убактарда мектептерде окуучулардын бири-бирине үстөмдүк жасоосу, акча талап кылууга байланышкан фактылар көп кездешүүдө. Өкүнүчтүүсү, бул көйгөйдүн айынан кээде жаш өмүрлөр жайрап калууда.

«БИЗ МЕНЕН ИЙИЛИП УЧУРАШКЫЛА!»
11-сентябрдан 12сине караган түнү Жалал-Абад облусунун Базар-Коргон районундагы С.Ташиев атындагы мектептин 10-классынын окуучусу токмоктон каза болду. Бул түнү аталган мектептин 20 чакты 10-11-классынын окуучулары өз ара келишпестиктерди чечип алмакчы болуп Кара-Үңкүр дарыясынын жээгине «разборкага» чогулушкан. 11-класстын балдары 10-класстын балдарын «биз менен ийилип учурашкыла!» деп «тарбиялап», катарга тизип алып төштөрүнө уруп чыгышат. Катуу урулган соккудан улам 1996-жылы туулган 10-класстын окуучусу Кененбай Кубанычбек уулунун кабыргасы сынып, ооруканага жетип каза болгон.
Мушташка катышкан 11-класстын окуучулары милицияга сурак берип, төрт баланы ошол жерден камакка алышкан. Иш облустук ИИБинин тергөө бөлүмүнө өткөрүлүп берилген. ОИИБинин маалымат катчысы Аида Зулпукарованын айтымында, бул факты боюнча «киши өлтүрүү» беренеси менен кылмыш иши козголуп, тиешелүү соттук-медициналык экспертизалар дайындалып, тергөө амалдары жүрүп жатат.
Ал эми аталган мектептин директору Чолпонай Жулчиева жумушунан алынып, тарбия иштери боюнча директордун орун басарына жана райондук билим берүү бөлүмүнүн башчысына сөгүш берилген.
Каза болгон Кененбайдын атасы Кубанычбек Туркменов «уулум мурун эч качан мектептеги уруп-сабоолор тууралуу айткан эмес» деп, төмөнкүлөрдү кошумчалады:
– Кененбай ушул жашка келип эч ким менен жаман айтышып, мушташкан эмес. Менин уруксатымсыз эч жакка да чыкчу эмес эле. Биздин үй окуя болгон жерден 2,5-3 чакырым алыстыкта, уулумдун уюлдук телефону да жок, кантип чакырып алышты билбейм. Кылмышка шектелип кармалгандардын арасындагы Кыял, Өмүрбек деген балдар бир жыл мурун да массалык мушташка катышып, ажыраткан мугалимдерди да укпай коюшкан экен. Ошондо бул райондук деңгээлде каралып, кайра жабылып калган. Мүмкүн, ошондо жакшы бир чечим чыкса, бул иш болбойт беле?.. Уулумду сабап өлтүргөн балдардын ата-энелери келип кечирим сурашты, бирок мен кечирбейм. Алар да өз жазасын алышсын!

«КАРАЛАР» МЕКТЕПТЕРГЕ «СМОТРЯЩИЙ» КОЮШАТ
Мектепте рэкет бар экендигин баары эле моюнуна алат. Көбүнчө аларга 5-9-класстын окуучулары кабылат. Кенже класстагыларды жогорку класстын окуучулары салык төлөөгө мажбурлашат же жөн эле ур-токмокко алышат. Бирок мындай зомбулукка кабылган балдар окуяны эч кимге айтпайт. Кээде мектеп жетекчилиги да билип туруп кошумча көйгөйлөрдөн чочулап, жаап-жашырууга аракет кылышат. Анан да мындай көрүнүш кыздарга, жаш балдарга чейин жеткендиги кооптондурат.
Мисалы, биз мурунку сандарыбыздын биринде Бишкектеги №54-мектептин беш окуучу кызы классташын мазактап сабаганы тууралуу иликтеп жазган элек. Ал беш «баатыр» кызга милиция тарабынан кылмыш иши козголгон. Бул ишти Биринчи Май райондук соту карап, 5 кызга тең кылмыш ишин токтотуп койгон. Бул жерде биздин соттордун «гумандуулугунан» улам күнөөлүүлөр эч кандай жаза албай калышкан.
«Мектеп – коомдун күзгүсү» деп айтылат эмеспи. Балдар айлана-тегерегинде көргөнүн кылышат, туурашат. Алар тер чыгарып иштебегендер байып жатканын, кылмышкерлер кылган кылмышына мактанып, ал кылмышы үчүн жазаланбагандарын көрүп жатышат. Кылмыш чөйрөсү «абактагылардын муктаждыктарына акча чогулткула» деп мектептерге өздөрүнүн «смотрящийин» коюшары да айтылып жүрөт. Мектепте абакта жаткандар үчүн акча чогултуп жатышса, балдар ал жактан кандай түшүнүктө тарбияланып чыгышат?..

КРИМДҮЙНӨГӨ АРАЛАШПАГАНДЫГЫ ҮЧҮН СОЮП КЕТИШКЕН
Жакында Казакстандын Түштүк Казакстан облусунун Арысь шаарында да кайгылуу окуя болуп өттү. Күндүзү эле шаардын так ортосунда топтошкон өспүрүмдөр Мадияр Нурулла уулу аттуу 17 жаштагы өспүрүмдү бычактап өлтүрүп салышкан.
Каза болгон өспүрүмдүн туугандарынын жана жакындарынын айтымында, өлтүрүүнүн себеби, Мадиярдын шаардык жаштардын криминалдык жашоосуна аралашкысы келбегендиги болгон. Кылмыш дүйнөсүнүн мыйзамдарына ылайык, бул жашоодон баш тартуу чакырыгы катары эсептелип, өспүрүмдүн ырайымсыз жазалануусуна алып келген. Мадиярдын ата-энеси полицияга бир нече ирет кайрылышса да, оң жыйынтык чыккан эмес.
«Бул облус бүгүнкү күндө криминалдык анклавга айланып, жергиликтүү бийлик жана укук коргоо кызматтары алсыздыгын көрсөтүп, кээде кылмыш дүйнөсү менен кызматташып келет»,- дейт Мусулмандар союзунун Казакстандагы филиалынын жана Борбордук Азия мусулман комитетинин жетекчиси Сырлыбек Мусабеков. Ал казак бийлигин кылмыштуулукка каршы күрөшүүгө чакырып, кылмыштуулук токтобосо эл өзү колуна курал алып, шаар көчөлөрүндө тартип орноторун билдирүүдө.

БЫЙЫЛ 9 ФАКТ КАТТАЛГАН
ИИМдин маалыматына караганда, республика боюнча өткөн жылы 24, үстүбүздөгү жылдын 8 айында 9 мектеп рэкетчилигине байланыштуу кылмыш иши козголуп, соттун кароосуна жөнөтүлгөн. Учурда республика боюнча 2 миллиондон ашуун жаш өспүрүм бар, алар менен иштөөчү тескөөчүлөрдүн саны 426 гана адам. Бул ар бир тескөөчүгө 4 миңдей өспүрүмдү тейлөөгө туура келет дегендик. Бул да болсо өспүрүмдөр арасындагы укук бузуулардын жана кылмыштуулуктун өсүшүнө өз таасирин тийгизет. Учурда ИИМ дагы башка беш министрлик менен бирге өспүрүмдөр арасындагы рэкетчиликти жоюу боюнча иш алып барууда.
Бешиктен бели чыга элек балдардын ээн баштыгы, мектеп рэкети – бир эле мектептин эмес, жалпы коомчулуктун чоң көйгөйү. Жеке эле мугалимдерди күнөөлөй бербей, ата-энелер, коомчулук да кол кабыш кылса... Мектептердеги рэкет менен коомчулук, ата-энелер түп көтөрүлүп күрөшүп, алдын албаса, жалгыз мугалимдер менен укук коргоо кызматтарынын колунан оолуккан өспүүмдөрдү токтотуу келбечүдөй болуп калды.

Нурбек Абдыкадыров
koom@super.kg

«Супердин» сурак бурчу

МЕКТЕПТЕГИ РЭКЕТЧИЛИКТИ КАНТИП ТОКТОТСО БОЛОТ?

Канат Садыков, Билим берүү жана илим министри:
– Быйыл мектептердеги рэкетчиликти жоюу үчүн беш министрлик тарбиялык иштерди чогуу жүргүзүүгө кол койдук. Буюрса, биргеликте иштесек, мектептеги кылмыштуулук жоголот деп ойлойм.

Гүлжамал Абдирасулова, студент:– Менин оюмча, ата-энелер менен мугалимдер балдарга жакшы тарбия бериши керек. Рэкетчилик тарбия жетишсиздиктен улам келип чыгат. Бирок ар бирокуучу өзүн жакшы алып жүрсө, тың болсо, ага эч ким тийишпейт.


Азамат Сыдыков, студент:
– Рэкетчилик буга чейин эле болуп келген жана боло берет. Салык салуу, ээн баштыкты токтотсок, буга чейин эле токтойт эле го... Катуу чара колдонсок, балким, азаят болуш керек, бирок токтобойт.

Базаркул Маматкулов, юрист:
– Мектептин жетекчилиги милиция менен чогуу иштеп, рэкетчиликти жойсо болот. Ал үчүн мектепте тартип катуу болуш керек. Ата-энелер да мугалимдерг
бат-бат жолугуп, балдарынын окуусунан, тартибинен кабардар болуусу абзел.

Даниза Орозакунова, мугалим:
– Мектептеги рэкетчиликти балдарга туура тарбия берип алдын алсак болот. Мектептерде адеп сабагы көп окутулушу керек. Окуучуларды кантип адептүү, тарбиялуу болууга окутсак, жакшы жыйынтык чыгат.

Эрлан Нурлан уулу, окуучу:
– Менин оюмча, мектептин тегерегине жана ичине видеобайкоо орнотуп, ар бир окуучунун эмне кылып жатканын карап туруш керек. Ошондо рэкетчилик жок болот.

Асхат Субанбеков
koom@super.kg

 Кыстарылган видео 
Мектеп рэкети - жалпы коомчулуктун көйгөйү
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат. Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Комментарийлер (47)
Karysh
2012-09-26 14:18:07
Милиция кызматкерлери бизде өтө эле төмөн дэңгээлде иштешет аларга да акча бериш керек анан ишти карайт себеби мамлекетибиз кембагал аларга айлык маянасын аз төлөйт ошол мушташкан балдар да акча деп бирин бири сабашат азыр баардык жэрде акча роль ойноп калды!
0
kani95
2012-09-26 17:40:50
ek daiyma ele owol reket, da blin kantip toktotovus deisiner,buga birin4iden ata ene kunolu erteden ke4ke iwte, apa men degi4e bolboi ei barchy charchadym dewet, 2 mugalimder bailardyn baldaryn karawat ai munun atasy ai tiginin apasy dep, a kolunda joktor e koi4u any dep koiuwat, 3 janyndagy dostoru, oba men syr kylbaim mende da owondoi u4urlar bolgon tur wikalad alyp kel tur suuu satyp kel, ak4a ber desen jok ak4a dewet,men senden barby jokpu suragan jokmun ber dedim i vse,myna owondon bawtalat
0
Myrza_Kaiyr
2012-09-28 23:25:15
kani95, жок деп айтпайм, бар, бирок минтип ойлогонунуз 100% чындыкка жатпай калат... элибизде "бир карын майды бир кумалак чиритет" деген макал бекеринен айтылбаса керек...
0
kani95
2012-09-26 17:46:17
azyr uje kevirde karasan kartaigycha reketter bar, kazak kinosun korup o men da owondoi derzkii bolom dewet, vory v zakone, dedavwina,terpila tigi buuu dep 4ygara beriwet, bizdin okuu jaida juruwot ozdorun mafi9 dep koiup baldarynan kyzdary awat kettik tigi kohaga pon9tie ku9byz dep, eeeeeek bary bir kan4a areket kylsanar da toktoboit al u4un ozdorovitelnyi sentr dagy jakwy nerselerdi a4yw kerek, truba jinge tiiwet ozun4e ele eptep ele birdeme dep suilop koiot ustudogulor.
0
Nur Abdulaziz
2012-09-26 19:57:24
Биз да мылтык алып озубуздун жарандарыбызды озубуз коргошубуз керек болуп калды. Милициянын катарына баргым жок,бирок ушундай криминалитетти тазалаш учун жанымды сайып койуп барат элем.Жадатты коомдун чириндилери.Аларды иттей атып жок кылуу керек.
0
tolik
2012-09-27 16:23:20
Эгер ар бир адамда 3нерсе болгондо. Ал озун мектептен да жашоодон да коргозо алат.
1.Ыйман
2.Спорт
3.Билим
0
akumut
2012-09-27 19:10:37
Мен мектепте иштеп, ушул маселе боюнча райБББнун башчысына кайрылгам:Мектепке милициядан охранник коелу деп. Жооп: Милиция жетишпейт экен. Андан коро айлык болуп калсын деп, эч ким тоготпосо да тууганын охранник кылган жакшы да азыр. Ата-энелер айлыгын толоп берет. МЕктеп рекетчилиги боюнча семинарда райИИМдин орун басарына суроо берсем, ачык эле колдон келбейт дегендей жооп узатты. Билим Министиринин жообун болсо окудунар, ушул да жоопбу!?
0
akumut
2012-09-27 19:19:09
Айлыктарын которуп койду убагында Бакиев, анан неге милиция жетишпейт. Эмнеге мектептеги, уйдогу болгон окуяга мугалим жооп бериш керек, туну кошо жатпаса, жанында журбосо, болгону крайний адам керек, эсил кайран СССРдин идеясынан арылалбай жатабыз. Видеонаблюдение коюу дегендерге да кошулам, бирок тигинтип кылмыштар ата-энесинин алдында эле болуп жатпайбы, айтоор жыландын куйругун басып кана журобуз, а башы тируу!!! Урматтуу ата-энелер! Балдыранарды катуу козомолдобосонор башка арга жок!
0
fanat.kg
2012-09-27 22:56:27
Тартип жоктугунан келип чыгып атат мындай корунуштор!
0
Myrza_Kaiyr
2012-09-28 23:29:02
fanat.kg, бир гана тартип эмес, "Ислам, ыйман" жоктуктун кесепети да...
0
fanat.kg
2012-09-27 22:57:17
Тартипти темирдей бекем кылып орнотуш керек!
0
Nasipa
2012-09-28 05:50:30
Мектептеги рэкетчиликти тез арада жойбосо болбой калды. Балдар мектепке баргысы келбей калат. Анын устуно мектепте мугалим озу да балдарга бирдей мамиле жасаш керек. Улуттук № 5 мектепте балдарды кемсинтуу жана болуу бар бул 8-класстын мугаминине таандык. 8-М1 (былтыркы 7-М1) классынын класс жетекчиси.
0
tatakozy
2012-09-29 13:11:36
байлардын балдарынан чыгат ушул биз да окуп жургондо ушинтип биздин класстын балдарына 200сомдон чогулткула деген экен эжекебиз билип калып крутой балдарды бетине бирден чаап келген анан тынчып калышкан. Баары келип воспитания жоктугунан чыгат.
0
Aiba_2020
2012-09-29 14:03:46
Бул жерде акылга сыйбаган нерсе, балдар тундо урушуп жатышат. Ал эми мектеп директору иштен айдалып, жазаланып жатат. Мектеп директорунун эмне куноосу бар, тушунуксуз. Бул балдар тунку сабакта журушобу же? Ата-энелери деген кайда журот балдарын тундо жонотуп коюп?
0
Aiba_2020
2012-09-29 14:14:50
Ал эми мектептеги рэкеттерди жок кылыш учун, ошол мектептин рэкетмин деп жургон балдары менен иш алып барыш керек.Атайын уюм тузуп, ар бир класстын атаманмын дегендерин топтоп алып аларга тушундурмо бериш керек. Бейбаштык кылган, талап-тоногон балдарды кармап келуусун, эгерде мектеп ичинде мындай жаман корунуштор болсо силерди айыпка тартабыз деп айтыш керек. Жалан эле окуучуларды эмес мугалимдерден дагы кандайдыр
0
Aiba_2020
2012-09-29 14:17:25
Жалан эле окуучуларды эмес мугалимдерден дагы кандайдыр бир акча чогултуу, бир-биринен кемсинтуу жб. нерселер болсо баарын ушул уюмга айтыш керек.
0
Bektur92
2012-09-30 16:04:49
Мен мактанбайм бирок оюмду айтам мен да мектепте окугам,и ушундай нерсеге кабылгам мен да...бирок биздин айылда "дедовщина"-деген нерсе жоголгон... Аны айылдын эле,силер айткандай смотрящий токтоткон...Бир адамдын колунан келди ошол нерсе...азыр ал мектепке барып окуучулардан кабар алып турат. Токтотсо болот ар бир мектепте ушул нерсеге каршы уюм ачылып,ушул иш боюнча иштеш керек.... Менин жеке оюм.
0
№ 516, 21-27-сентябрь, 2012-ж
БАШКЫ БЕТ
СОҢКУ КАБАР
СУПЕР-ИНФО
SUPER.KG ВИДЕО
МЕДИА-ПОРТАЛ
Кинозал
ЖЫЛНААМА