АКШ, Израил жана Иран ортосундагы аба соккулары 12 күндөн бери уланууда. Бул жаңжалдын фонунда Ормуз кысыгы аркылуу танкерлердин кыймылы дээрлик токтоп калды. Бул тар деңиз жолу аркылуу дүйнөдөгү мунайды деңиз менен ташуунун болжол менен төрттөн бири жана суюлтулган жаратылыш газынын бештен бири өтөт.
Ири порттор да ишин дээрлик токтотту. Анын ичинде "Джебель-Али" порту Дубай шаарында жана "Порт Халифа" Абу-Даби шаарында жайгашкан порттор да бар. Өткөн жумада ирандык күчтөр АКШ менен Израилдин соккуларына жооп катары кемелерге кысык аркылуу өтүүгө болбой турганын эскерткенден бери бул порттор дээрлик иштебей турат.
Мунун натыйжасында дизель отунунун, бензиндин, авиациялык күйүүчү майдын жана пластмасса менен жол отунун өндүрүүдө колдонулган нафтанын баасы өсүп кетти. Газ рыногу да чоң соккуга кабылуу коркунучунда турат. Эксперттер бул абал Орусиянын Украинага толук масштабдуу басып кириши учурундагыдай чоң энергетикалык шокко алып келиши мүмкүн деп эскертишүүдө. Ал окуя дүйнөлүк газ соодасын өзгөртүп, Европа өлкөлөрүн газдын альтернативдүү булактарын шашылыш издөөгө мажбур кылган.
Иран Ормуз кысыгын жаап, дүйнөлүк энергетикага сокку урду
Иран Ормуз кысыгын жаап, дүйнөлүк энергетика системине олуттуу сокку урду. Бул кадам Иран тарабынан Израил жана АКШ жүргүзгөн бомбалоолорго жооп катары жасалганы айтылууда. Натыйжада мунай жеткирүүнүн эң маанилүү деңиз жолу иш жүзүндө токтоп калды. Төмөндө бул кысык кайда жайгашканы жана эмне үчүн абдан маанилүү экени тууралуу кыскача маалымат сунуштайбыз.
АКШ менен Израилдин Иранга каршы аскердик операциясы Ормуз кысыгында баш аламандык жаратты. Иран өзүнүн түндүк жээгинен бул транспорттук коридорду кемелер үчүн жабылганын жарыялады. Расмий түрдө бийлик өкүлдөрү 1-мартка чейин муну четке каккан, бирок иш жүзүндө кысыктагы кыймылга тоскоолдуктар жаралган.
Чабуулдар нейтралдуу желек көтөргөн кемелерге да тийди. MKD VYOM аттуу танкер (Маршалл аралдарынын желеги алдында) Оман жээгине жакын жерде дрон менен чабуулга кабылып, экипаж мүчөлөрүнүн бири каза болгон. Ошондой эле Skylight аттуу танкер (Палау желеги алдында) Оман жээгинде соккуга кабылып, чөгүп баштаганы кабарланды. Ал эми Stena Imperative аттуу америкалык танкер Бахрейн аймагында жардырылганы айтылууда.
Эмне үчүн бул абдан маанилүү?
Ормуз кысыгы бүгүнкү күндө дүйнөлүк экономика үчүн өтө маанилүү транспорттук жол болуп саналат. Аны айрым эксперттер глобалдык экономика “муунтулуп турган жер” деп да атап жүрүшөт. Иран бул аймактагы суунун болжол менен 80 пайызын көзөмөлдөйт. Ошондуктан кысыктын жабылышы Азиядан тартып Европага чейин көп өлкөлөргө таасир тийгизет.
Перс булуңунан чыккан мунайдын көпчүлүгү ушул жол аркылуу ташылат. Ирак, Катар, Кувейт сыяктуу өлкөлөрдүн мунайы ушул кысыксыз дүйнөлүк рынокко жетпей калышы мүмкүн. Түтүк өткөргүчтөр негизинен Сауд Арабиясы, Бириккен Араб Эмираттары жана Ирандын өзүндө гана бар.
Мунайдын баасы да кескин өсүшү мүмкүн. 2-мартта эле баалар бир сутка ичинде 15–20 пайызга жогорулап, Brent crude oil баррелине 100 доллардан ашканы айтылууда. Айрыкча бул абал Европа үчүн оор болушу мүмкүн, анткени Европа мурдагыдай арзан орус мунайын колдонбой калган.
Ошондой эле Кытай, Индия жана Япония өлкөлөрүнүн мунай импортунун болжол менен 70 пайызы Перс булуңунан келет. Эгер кырдаал узакка созулса, бул мамлекеттер мунайды Орусия же Венесуэла сыяктуу башка булактардан көбүрөөк сатып алууга өтүшү мүмкүн.
Суюлтулган жаратылыш газы боюнча да абал татаал. Айрыкча Катар аймагында өндүрүш убактылуу токтотулганы тууралуу маалыматтар бул тармакка дагы басым жасоодо.
Ормуз кысыгы кайда жайгашкан?
Ормуз кысыгы Индия океанынын түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Ал Персид, Оман булуңу менен Араб деңизин бириктирет. Кысыктын түндүк тарабында Иран, ал эми түштүк тарабында Оман жана Бириккен Араб Эмираттары жайгашкан.
